Có hay không con đường đổi mới kiểu VN?

08:00 05/02/2005
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Co hay khong con duo ng do i mo i kie u VN
Chuyên gia kinh tế Đào Xuân Sâm: GIẢI PHÓNG SỨC DÂN, THUẬN LÒNG DÂN: Chính thúc bách của xã hội, của người dân bắt buộc phải đổi mới. Con đường đổi mới của VN gần 20 năm qua là “giải phóng sức dân, thuận theo lòng dân”.

Trước kia, Nhà nước giành làm hết vì cứ nghĩ quốc doanh là dứt khoát tốt. Nhà nước là nhà đầu tư duy nhất, đổ tiền hết vào các xí nghiệp quốc doanh, thậm chí phát hành công trái gom thêm tiền của dân để Nhà nước đầu tư vào công trình này dự án kia. Đổi mới chính là chuyển từ nhà nước hóa thành dân sự hóa, từ kinh tế công hữu sang kinh tế thị trường nhiều thành phần. Khu vực tư mở rộng dần ra và khu vực công hẹp lại.

VN đang định hình nền kinh tế hỗn hợp “công - tư, trong nước - ngoài nước” đi vào quĩ đạo kinh tế thị trường. Nghĩa là không thể lái sang quĩ đạo khác, càng không thể lùi về kinh tế công hữu như xưa. Tiến trình hội nhập cũng không thể cưỡng lại được mà chỉ nhanh hay

Co hay khong con duo ng do i mo i kie u VN
chậm. Phải thấy rằng cái thuận của ta đang quá lớn: xã hội rất năng động, tư nhân làm ăn rất năng động, đầu tư nước ngoài đổ vào. Hằng năm kiều hối về 3- 4 tỉ USD, lao động xuất khẩu mang thêm về khoảng 1,5 tỉ USD nữa. Đó là số liệu của ta, chứ Ngân hàng Thế giới ước hai khoản này trên 10 tỉ USD, chiếm hơn 20% GDP. Đây là nguồn quan trọng bù vào phần nhập siêu và những tổn thất, thất thoát khác.

Tôi cho rằng mảng sáng nhất của đổi mới là khu vực dân doanh. Nhưng sức dân còn rất lớn, chưa phát huy hết vì guồng máy quản lý không theo kịp nhiều khi làm chậm lại đà phát triển. Ta tự làm khó mình và vì thế sức phát triển còn dưới tiềm năng. Singapore hay Trung Quốc ở thời điểm xuất phát như ta đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn và kéo dài trong nhiều năm. Trong khi ta đang có dấu hiệu “cạn năng lượng” và chững lại, thậm chí sút giảm.

Đại hội VI năm 1986 mở ra bước đột phá lớn, đến nay chưa có bước đột phá tiếp theo nào như vậy. Cái chúng ta đang cần là đột phá về đường lối, tất nhiên điều đó tùy thuộc vào nguồn lực, sức ép của xã hội nhưng cần cả vai trò của các nhà lãnh đạo.

* Nhà văn Nguyên Ngọc: TRỞ LẠI VỚI QUI LUẬT TỰ NHIÊN

Co hay khong con duo ng do i mo i kie u VN
Đổi mới đã động tới những vấn đề rất cơ bản: đó là sự thiếu hụt nền tảng văn hóa. Văn học được kích thích đi tới, nhưng sau đó vùng vẫy trong lúng túng vì thiếu cái nền văn hóa cơ bản. Chúng ta không có tác giả lớn, tác phẩm lớn vì cái nền tảng văn hóa chung của xã hội còn thấp quá. Cái nền của các nhà văn cũng vậy. Cái tài có thể không thua dân tộc khác nhưng vì đứng trên cái nền thấp nên không thể đi xa được. Bây giờ số nhà văn đọc được trực tiếp tác phẩm nước ngoài đếm trên đầu ngón tay.

Tôi đã từng nói anh em không chịu học, không chịu đọc thì làm sao có tác phẩm hay được. Không phải ngẫu nhiên mà giờ đây người ta nói sôi nổi, ráo riết về giáo dục. Chính xã hội muốn đặt lại một cách cơ bản vấn đề giáo dục. Quốc hội cũng đã thấy và đã nói về tư duy giáo dục, tức triết lý giáo dục, nhưng theo tôi chưa triệt để. GS Phan Đình Diệu nói rằng chúng ta có những nhà kỹ thuật giỏi, nhưng hiếm nhà khoa học thật sự. Vì nhà khoa học thật sự bao giờ cũng là nhà văn hóa. Không có cái nền khoa học xã hội thì khoa học tự nhiên cũng khó mà phát triển được. Điều đó nguy hiểm vô cùng!

Tôi nghĩ đổi mới phải dấn một bước mạnh mẽ hơn nữa. Đã đến lúc phải nghĩ đến điều đó để giải bài toán cơ bản của sự phát triển đất nước. Nếu đổi mới cách đây 20 năm là giải phóng sức dân thì bây giờ phải là dân chủ, dân trí. Dân chủ là người dân biết được quyền của mình. Muốn người dân biết quyền của mình thì phải nâng cao dân trí, mở ra cơ chế dân chủ để phát huy hết tiềm lực của dân. Đành rằng chúng ta không bao giờ nghĩ trước được tương lai, nhưng có thể dự phóng được bằng cách lắng nghe thực tiễn. Dự phóng có thể đúng – sai, nhưng thường xuyên lắng nghe thực tiễn có thể điều chỉnh kịp thời đường đi nước bước. Điều quan trọng là phải đặt lợi ích dân tộc lên trên hết. Lợi ích dân tộc sẽ dẫn đường chúng ta đi.

* Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng: CẢM NHẬN ĐƯỢC CẢI CÁCH

Co hay khong con duo ng do i mo i kie u VN
Bảo rằng có con đường đổi mới của VN khác hoàn toàn với thế giới thì tôi cho là không. Con đường ta đi có sáng tạo của VN, tất nhiên cũng có những cái chung nằm trong qui luật phát triển của xã hội loài người. Điểm nổi bật nhất của đổi mới kiểu VN có lẽ là chúng ta cảm nhận được tốc độ và mức độ của cải cách, vì sự anh minh ở đây không chỉ là cải cách cái gì mà là cải cách như thế nào.

Con đường đổi mới của VN bảo đảm cho việc xây dựng các thiết chế song trùng với cải cách. Chúng ta không thay đổi các thiết chế bằng một cuộc cách mạng mà là xây dựng từ từ. Luật doanh nghiệp ra đời là một bằng chứng như vậy. Chủ thuyết của đạo luật này là trả lại quyền tự do kinh doanh cho người dân. Người dân được quyền ra quyết định và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Nhưng cách mở cửa từ từ theo cảm nhận “thử và sai” phù hợp với chặng đường trước, không còn phù hợp với chặng đường tiếp theo.

Trước đây chúng ta cảm nhận được sự thay đổi vì dù sao chỉ đổi mới từ bên trong. Bây giờ, khi hội nhập toàn cầu chúng ta phải hiểu triết lý đằng sau cuộc chơi lớn này. Đó là qui luật của thị trường không đi liền với qui luật dân chủ. Những kẻ mạnh nắm quyền chi phối thị trường sẽ thắng.

Một anh nông dân Đan Mạch có năng suất lao động gấp 274 lần nông dân VN thì làm sao cạnh tranh bình đẳng? Đành rằng anh nông dân VN không thể cạnh tranh được với nông dân Đan Mạch trong nhiều lĩnh vực, nhưng không có nghĩa là không cạnh tranh được trong tất cả lĩnh vực. Những sản phẩm nhiệt đới, cá ba sa… thì nông dân Đan Mạch làm sao cạnh tranh với VN. Sự anh minh nằm ở chỗ xác định lợi thế cạnh tranh của VN. Nhưng điều này Nhà nước không thể làm được mà người dân làm. Người dân phải có kiến thức và nhãn quan toàn cầu, muốn vậy phải được nhìn ra bên ngoài.

VN đang trong giai đoạn chuyển thời, không thể dùng kinh nghiệm cũ, công cụ cũ, khái niệm cũ, phạm trù cũ vì thế giới đã khác rồi. Tôi cho rằng những vấn đề của ngày hôm nay (hội nhập, toàn cầu hóa…) chỉ có những người trẻ tuổi mới giải quyết được. Ưu thế của TS là tương lai đứng về phía họ.

* Nhà kinh tế học đoạt giải Nobel Joseph Stiglizt: KHÔNG CÓ HÌNH MẪU DUY NHẤT CHO MỌI QUỐC GIA

Co hay khong con duo ng do i mo i kie u VN
Không thể có hình mẫu kinh tế - xã hội duy nhất cho mọi quốc gia. Điều quan trọng là xem xét những giá trị hướng tới của nền kinh tế - xã hội nước đó. Chính phủ có muốn tạo ra sự an toàn và có quan tâm nhiều đến công bằng xã hội hay không? Những điều này dường như là rất phù hợp với truyền thống của VN.

Kinh tế thị trường chỉ là công cụ chứ không phải là mục tiêu. Vì vậy một đất nước theo đuổi chủ nghĩa xã hội như VN vẫn hoàn toàn có thể sử dụng kinh tế thị trường để đạt được những mục tiêu đầy tham vọng của mình. Câu hỏi chỉ đáng đặt ra khi buộc phải xem xét hình mẫu kinh tế - xã hội mà Chính phủ xây dựng có phục vụ lợi ích của đa số dân chúng trên thực tế hay không!

Lúc trước, thế giới phân chia thành hai xu hướng rõ rệt. Thứ nhất là chính phủ không chi phối nền kinh tế, hoàn toàn phó thác cho các lực lượng của thị trường điều khiển. Xu hướng thứ hai là chính phủ nắm vai trò thống trị trong việc điều hành nền kinh tế. Vào khoảng đầu những năm 1990, một vài chính phủ đã cố gắng hoạt động theo hướng tìm ra một mô hình kinh tế có tính “hỗn hợp giữa vai trò thị trường và vai trò chính phủ”.

Theo tôi, một trong những quốc gia thành công nhất ở châu Âu với mô hình hỗn hợp này là Thụy Điển. Đây là một trong những quốc gia có những chỉ số xã hội tốt nhất. Chính phủ Thụỵ Điển luôn cam kết cung cấp một mạng lưới an sinh xã hội chất lượng cao, đảm bảo tốt nhất những quyền lợi tối thiểu của người dân.

* Trưởng đại diện Quĩ Tiền tệ quốc tế tại VN Susan Adams: VIỆT NAM DẤN THÂN VÀO CUỘC THỬ NGHIÊM VĨ ĐẠI

Co hay khong con duo ng do i mo i kie u VN
Các bạn đang dấn thân vào một cuộc thử nghiệm vĩ đại để xác định đất nước có thể theo đuổi một nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tôi nghĩ bất cứ quốc gia nào cũng luôn tìm kiếm sự cân bằng thích đáng giữa tính hiệu quả (lợi ích kinh tế) và sự bình đẳng (lợi ích xã hội). Vì vậy, việc đạt được một giai đoạn cân bằng với sự đồng thuận rộng rãi của xã hội là hoàn toàn có thể.

Theo tôi, VN sẽ mất thêm vài năm nữa để đạt tới giai đoạn cân bằng lý tưởng hình mẫu kinh tế xã hội mà mình theo đuổi. Khi gia nhập WTO, VN sẽ phải thay đổi cơ cấu một cách sâu rộng nhằm mở rộng thị trường cho toàn bộ phần còn lại của thế giới, do vậy sẽ có vô số sự điều chỉnh và chuyển biến. Nhưng VN vẫn đang quan tâm nhiều tới giảm nghèo, tăng mức sống của mọi tầng lớp dân cư. Do đó hình mẫu kinh tế - xã hội hiện có sẽ tiếp tục đi tới phía trước.

Con đường cải cách của VN có thể nói là một quá trình được tiến hành dần dần. Tôi nhận xét như vậy là vì cải cách được quyết định bằng việc đạt được sự đồng thuận ở tất cả các cấp. Điều này mất thời gian nhưng kết quả đã có những chính sách được cân nhắc tốt phục vụ lợi ích tổng thể của đất nước. Có thể tốc độ cải cách này không thỏa mãn các nhà tài trợ (những nước cho VN vay tiền), các nhà quan sát quốc tế, nhưng dường như phù hợp với tính chất và đặc trưng của Chính phủ VN. Những nước khác nhau lựa chọn cơ cấu chính trị khác nhau, quyết định tốc độ thay đổi môi trường chính sách khác nhau và không một cuộc đua tốc độ nào giống cuộc nào. Nhưng tốc độ cải cách sẽ để lại di sản là mức độ cân bằng kinh tế và xã hội khác nhau.

Bất cứ nước nào cũng mong tìm được sự cân bằng đáng kể giữa bình đẳng xã hội và các lợi ích kinh tế. Vì thế chính tiến trình đất nước thăng tiến tới sự hòa hợp lý tưởng này quan trọng hơn là việc chỉ ra được “hình mẫu kinh tế - xã hội đó là gì”.

* Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại VN Klaus Rohland: DÒ ĐÁ QUA SÔNG

Co hay khong con duo ng do i mo i kie u VN
Điều khiến con đường của VN tránh các vết xe đi trước là các quyết định thận trọng đã tạo ra một đồ thị cải cách và tiến triển từ từ chứ không hấp tấp. Giống như người đi qua sông mà cảm thấy dưới chân nhiều sỏi đá vậy. Cách làm này tỏ ra hiệu quả cho VN trong hơn 15 năm qua. Tuy nhiên, nhịp độ phát triển kinh tế và sự hội nhập toàn cầu đang khiến VN ngày càng đứng trước một câu hỏi khó khăn là liệu có cần kêu gọi thúc đẩy cải cách hơn không? Chính phủ đã lựa chọn phát triển một nền kinh tế thị trường kèm theo việc nhấn mạnh giữ vững liên kết xã hội. Không nên bỏ lại ai phía sau trên con đường phát triển. Tôi đồng ý với tham vọng này.

Nhưng để theo đuổi, luôn phải để ý tới: Thứ nhất, hội nhập kinh tế thế giới ban đầu sẽ mang lại lợi ích cho vòng quay kinh tế đất nước, nhưng cũng sẽ gia tăng khoảng cách giữa các địa phương, giữa người giàu - người nghèo, giữa công nhân lành nghề và công nhân không được đào tạo. Thứ hai, xu hướng gia tăng phân quyền cho địa phương có thể sẽ làm rộng hơn sự cách biệt giữa các khu vực nghèo và khu vực sầm uất. Rõ ràng phân bổ ngân sách dựa trên tăng trưởng sẽ khiến các tỉnh và cộng đồng giàu có đầu tư nhiều vào cơ sở hạ tầng và xã hội hơn những nơi kém sung túc.

*

Co hay khong con duo ng do i mo i kie u VN
GS Đại học Harvard David Dapice: ĐỔI MỚI THEO NHỊP ĐỘ THAY ĐỔI

Đổi mới đã và đang là một loạt biện pháp cần thiết để đảm bảo sự thành công, thậm chí sự sống còn của một quốc gia. Ở VN, tiến trình này đang diễn ra theo nhịp độ thay đổi, nhưng xu thế tổng thể là thiết lập một nền kinh tế thị trường dưới sự chỉ đạo của Nhà nước. Người ta đã bàn luận nhiều trên thực tế điều đó đúng nghĩa là gì?

Nếu “định hướng XHCN” hàm ý một mối quan tâm đặc biệt đến việc tạo ra mạng lưới an sinh cho những người nghèo, thì sự nhấn mạnh đó có thể được duy trì trong thời gian rất dài. Nếu nó có nghĩa là miễn cưỡng cho phép các công ty tư nhân lớn hơn phát triển, thì điều đó có thể tồn tại một thời gian nhưng sẽ đi ngược lại với bản chất của chiều hướng thị trường, và vì thế có thể phai nhạt theo thời gian.

XUÂN TRUNG - CẨM HÀ

Việt Báo
contentlength: 19548
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Cô gái đánh tráo iPhone 7 nhanh như chớp tại cửa hàng điện thoại
00:00 / --:--

VẤN ĐỀ KINH Tế NÓNG NHẤT

Chu tich BIDV Tran Bac Ha bi bat va nhung he luy

Chủ tịch BIDV Trần Bắc Hà bị bắt và những hệ lụy

Sau vụ rúng động tin bầu Kiên bị bắt và thị trường tài chính chao đảo hồi tháng 8/2012 thì mới đây, chiều ngày 21/02/2013, thị..

Doi 100 Usd phat 90 trieu

Đổi 100 Usd phạt 90 triệu

Một người dân ở Cần Thơ đã bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt lên tới 90 triệu đồng chỉ vì đổi tờ 100 USD tại tiệm vàng.