Núi lửa cổ và nước trên cao nguyên đá Đồng Văn

Thứ hai, 21 Tháng ba 2011, 19:21 GMT+7
  • Sau năm năm tìm kiếm, thăm dò nước ngầm cho những xã khó khăn về nước của huyện Đồng Văn (Hà Giang), ngoài năm giếng khoan nước ngầm đạt yêu cầu khai thác, các nhà khoa học đã thu được các kết quả địa chất mà chưa tài liệu nào nói tới. Đó là núi lửa cổ với các khoáng sản liên quan và nước ngầm của cao nguyên đá Đồng Văn.

    Đá vôi có khắp nơi

    Nui lua co va nuoc tren cao nguyen da Dong Van
    Một góc cao nguyên đá Đồng Văn. Ảnh: Trường Giang

    Trên cao nguyên đá Đồng Văn, đá vôi chiếm hầu hết diện tích. Ông Nguyễn Tiến Tài, phụ trách phòng quản lý tài nguyên Hà Giang nói: “Giá như bán được 20 đồng/kg đá vôi, thì Hà Giang tiêu tiền không hết”. Đúng là đá vôi khắp nơi. Dọc đường ôtô từ ngoại vi thành phố Hà Giang lên Quản Bạ, Yên Minh, Mèo Vạc và Đồng Văn, có rất nhiều vạt đất màu đỏ từ trên đỉnh, hoặc sườn núi chảy xuống, đất đỏ phân bố nhiều ở các thung lũng. Nếu quan sát kỹ và rửa đãi đất màu đỏ này sẽ cho thấy: ximen của đất đỏ là sét – kaolin màu nâu, nâu đỏ, trắng phớt nâu; rất dính lưỡi khi nếm – đặc trưng cho loại đất phong hoá từ tro núi lửa. Trộn lẫn rất đều trong sét màu đỏ là đá, dăm, cuội, sỏi, cát nhiều thành phần, nhiều kích thước, sắc cạnh và bán tròn cạnh, nhiều màu sắc. Đãi kỹ hơn, sẽ thu được các khoáng vật kim loại (sắt, titan và sulfua đa kim), khoáng vật nặng (ziercon, monazit).

    Nguồn gốc của đất đỏ này chính là vật liệu dăm, cuội, dung nham của núi lửa trẻ (cỡ 20 triệu năm) bị phong hoá tại chỗ mà thành. Các họng núi lửa này có mặt tại giao điểm của bốn đứt gãy sâu của các lớp đá vôi cổ hơn. Theo thống kê chưa đầy đủ, cao nguyên đá Đồng Văn có hàng trăm núi lửa cổ như vậy phân bố ở hầu khắp các bản, làng và thung lũng. Các họng núi lửa này xuất phát từ các khối xâm nhập nông á núi lửa trẻ, thành phần bazơ – kiềm. Chúng gây ra biên chất nhiệt độ siêu cao đối với các đá vây quanh (travectanh hoá và đôlômit hoá đá vôi), nung chảy đá tù binh mà chúng nhận được trong quá trình đi lên mặt đất, làm cho các mảnh đá tù binh (kxenolit) bị vo tròn lại giống cuội bị bào mòn và làm cho nhiều người nhầm lẫn đất màu đỏ sang sét trầm tích, sườn tích.

    Hiện tượng travectanh hoá (đá vôi nung dở dạng bột, màu trằng, mềm bở) gặp rất nhiều dọc đường từ thị trấn Tam Sơn đi Yên Minh, dọc đường Lũng Phìn đi Mèo Vạc. Loại đá này được cư dân khai thác để nghiền làm vật liệu xây dựng. Giải thích nguồn gốc của travectanh là sự lắng đọng của bột đá vôi do phong hoá mà thành là không đúng. Khoáng sản liên quan với các núi lửa cổ trên cao nguyên đá Đồng Văn hiện thấy là bôxít. Ngoài bôxít, còn có thiếc, sulfua đa kim. Dự kiến có thể tìm được vàng và đá quý nguồn gốc á núi lửa trong các hang động, các thung lũng ở cao nguyên này.

    Nước ngầm khan hiếm


    Nước ở cao nguyên đá Đồng Văn cần thiết và quý hơn vàng, việc tìm được nguồn nước ở đây cũng khó hơn tìm vàng. Bởi vì, vàng sau khi tạo thành, thì ở nguyên chỗ, còn nước thì thường bị chảy xuống sâu theo các khe nứt, đứt gãy nhiều vô kể trên vùng đá vôi.

    Trên cao nguyên đá Đồng Văn có hai loại nước: nước mặt và nước dưới đất. Nước mặt chủ yếu là nước mưa. Cư dân địa phương đã được nhà nước trang bị nhiều lu 2m3 để hứng nước ăn trong mùa mưa, đồng thời Chính phủ đã và sẽ cho xây 30 hồ treo tại nhiều thung lũng. Điều này rất quan trọng. Nó cho phép giữ lại nước mưa – vàng trắng trời cho, giúp dân có nước dùng ít tháng sau mùa mưa và tạo phong cảnh đẹp cho cao nguyên đá. Tuy vậy, dùng nước hồ treo cho ăn uống là không ổn vì bị nhiễm bẩn nhiều. Mặt khác, vị trí làm hồ treo luôn trùng với các đứt gãy, cụm đứt gãy, họng núi lửa, có nhiều hang khô, dễ gây sập hỏng hồ nếu không xử lý tốt. Hơn nữa, nếu hạn kéo dài, các hồ cũng bị treo khô.

    Nước dưới đất, theo chúng tôi, có nguồn gốc chủ yếu là nước nội sinh, liên quan với các họng núi lửa lớn. Nước mặt khi ngấm xuống, hầu hết theo khe nứt đá vôi ngấm xuống rất sâu. Do đó, việc thăm dò và xây dựng các giếng khoan nước ngầm cho cư dân cao nguyên đá Đồng Văn là tối ưu. Nhà nước cũng đã đầu tư rất nhiều tiền cho việc tìm nước ngầm cho cư dân cao nguyên đá, song kết quả đem lại chưa đạt yêu cầu và không bền vững. Thiết nghĩ, nhà nước và các địa phương nên khuyến khích việc tìm nước ngầm cho sinh hoạt của cao nguyên đá Đồng Văn theo hình thức khoán trọn gói, được ăn thua chịu.


    Việt Báo (Theo SGTT)

    Ý kiến bạn đọc

    Viết phản hồi

    Nhận xét tin Núi lửa cổ và nước trên cao nguyên đá Đồng Văn

    Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Núi lửa cổ và nước trên cao nguyên đá Đồng Văn bằng cách gửi thư điện tử tới vietbao.vn. Xin bao gồm tên bài viết Nui lua co va nuoc tren cao nguyen da Dong Van ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Núi lửa cổ và nước trên cao nguyên đá Đồng Văn ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Việt Nam của chuyên mục Khoa Học.

    Bài viết mới:

    Các bài viết khác:

       TIẾP THEO >>
    VIỆT BÁO - KHOA HỌC - VIỆT NAM