Đập nước, đập nước, lại đập nước... Mekong nguy!

00:35 28/08/2004
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Sông Mekong không phải của riêng ai. Bởi vậy, khi gần đây mực nước ở hạ nguồn bị giảm quá mạnh, các nước thuộc Uỷ ban Sông Mekong (MRC) đã phải khẩn cấp xem xét: Điều gì đang xảy ra với dòng chảy của Mekong trên thượng nguồn?

Hồi tháng 5/2004, việc vận chuyển bằng đường thuỷ dọc sông Mekong - ở đoạn giữa Thái Lan và Trung Quốc - phải tạm ngừng do mực nước giảm quá mạnh. Sermchai Kittiratanapaiboon, chủ tịch Phòng Thương mại Chiang Rai (Thái Lan), cho biết: ""Mực nước bắt đầu giảm vào tháng 2 và hiện một số đoạn sông Mekong chỉ còn sâu 10-100cm. Chúng tôi cần ít nhất 1,5m nước để có thể di chuyển trên sông"".

Dap nuoc dap nuoc lai dap nuoc Mekong nguy
Hệ thống các đập trên dòng Mekong.

Một đợt hạn hán nghiêm trọng đã làm cho tình hình trở nên tồi tệ hơn, song nguyên nhân chính là do Trung Quốc xây dựng một hệ thống các đập thuỷ điện ở thượng nguồn. Theo Uỷ ban Sông Mekong (MRC), nước sông Mekong đã tụt xuống mức thấp nhất trong vòng một thập kỷ qua.

Mekong dài 4.500km, có dòng chảy thấp kỷ lục kể từ tháng 1/2004 và sự dao động mực nước chưa từng có. Ông Surachai Sasisuwan, giám đốc Bộ phận Tài nguyên Nước của MRC cho biết: ""Hai con đập Manwan và Dachaoshan của Trung Quốc được cho là nguyên nhân của tình hình trên"".

Theo một số chuyên gia môi trường MRC, mực nước bắt đầu giảm ở hạ nguồn sau khi đập Manwan của Trung Quốc được xây dựng và bắt đầu tích nước từ năm 1993. Đập Dachaoshan lớn hơn, được hoàn thành vào năm 2003, có thể là nguyên nhân làm mực nước tiếp tục giảm. Hiện Trung Quốc đang lập dự án xây dựng thêm bốn đập nữa nhằm giải quyết tình trạng thiếu điện và thiếu nước (ba trong số này là Nuozhadu, Mengsong và Gongguoqiao).

Trước tình hình này, tại hội nghị khẩn cấp do MRC tổ chức, MRC đã chính thức gửi thư yêu cầu chính phủ Trung Quốc cung cấp thông tin về các đập nước. Ông Surachai Sasisuwan, bộ trưởng Bộ Tài nguyên Nước Thái Lan, cho biết: ""Chúng tôi sẽ đánh giá cao nếu Trung Quốc cho chúng tôi biết ý định thực sự của họ về các đập nước cũng như liệu chúng có phải là nguyên nhân làm mực nước giảm hay không"".

Sông Mekong dài 4.500km, là con sông dài thứ 12 trên thế giới, bắt nguồn từ Tây Tạng, chảy qua Trung Quốc, Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam, đổ ra biển Đông. Đã một thời, nhiều người coi Mekong là ""tài nguyên chưa được phát triển"" và có ít đập nhất trên thế giới.

Trung Quốc cũng đang phá huỷ các đoạn ghềnh dọc sông Langcang (hay Lan Thương, tên của sông Mekong ở địa phận tỉnh Vân Nam, Trung Quốc). Trả lời phỏng vấn của tạp chí New Scientist trong một cuộc phỏng vấn gần đây, Hans Guttman thuộc MRC nói: ""Kể từ khi các đập nước bắt đầu hoạt động, mực nước của con sông đã lên xuống nhanh hơn nhiều"". Mặc dù chỉ 1/5 dòng chảy hàng năm của Mekong bắt nguồn từ Trung Quốc song tỷ lệ này thường đạt tới 50-70% vào mùa khô.

Dap nuoc dap nuoc lai dap nuoc Mekong nguy
Đập Manwan cao 132m, dài 418m.

Các nhà nghiên cứu thừa nhận không chỉ có các đập nước của Trung Quốc làm thay đổi dòng của Mekong. Các quốc gia dưới hạ lưu bao gồm Lào và Thái Lan cũng khai thác một lượng lớn nước để tưới tiêu cho các cánh đồng lúa. Tuy nhiên, Guttman nói: ""Các đập nước của Trung Quốc quá lớn, chúng đang làm thay đổi mọi thứ"".

Mặc dù vậy, Trung Quốc không có ý định thay đổi chính sách và đang xây dựng hai đập mới là Xiaowan và Jinghong.

Nhà máy thuỷ điện Manwan nằm ở giữa sông Langcang, với con đập đầu tiên được xây dựng trên tuyến sông này. Công việc xây dựng bắt đầu vào năm 1986 và đập thuỷ điện đi vào hoạt động từ năm 1993 với sản lượng 1.500MW. Con đập cao 132m, dài 418m với sức chứa 1.550 triệu m3 nước.

Dachaoshan là đập thứ hai được xây dựng trên sông Lancang, với kinh phí 600 triệu USD. Nó nằm phía dưới và cách đập Manwan 131km, cách Côn Minh 600km. Đập cao 111m, dài 460,4m với công suất thiết kế 1.350KW. Đập được khởi công vào tháng 8/1997 và tổ máy phát điện đầu tiên đi vào hoạt động trong năm 2001. Hồ chứa dài 88km. Công trình được hoàn tất năm 2003 và số người phải di dời là hơn 6.000.

Dap nuoc dap nuoc lai dap nuoc Mekong nguy
Dập Manwan, nhìn từ một góc khác...

Trong tháng 1/2003, Trung Quốc tiếp tục xây dựng đập Xiaowan với công suất 4.200KW với hồ chứa dài 169km, rộng 190km2 và dung tích 15 tỷ m3. Chi phí xây dựng khoảng bốn tỷ USD. Khi được hoàn tất vào năm 2013, đây sẽ là con đập cao nhất thế giới (292m), tương đương một toà nhà 100 tầng. Xiaowan là đập thuỷ điện lớn thứ hai ở Trung Quốc, chỉ đứng sau đập Tam Hiệp trên sông Dương Tử. Đập Jinghong, công suất 1.500MW, cũng đang được xây dựng. Tất cả những con đập này được xây dựng để cung cấp điện cho tỉnh Vân Nam.

Thế nhưng Trung Quốc đang xây dựng các đập ngăn nước sông Mekong trong bí mật. Không một đánh giá độc lập nào về tác động của chúng tới môi trường được công bố. Ngay cả các chuyên gia tư vấn của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cũng phàn nàn rằng họ không thể tiếp cận với dữ liệu về các đập thủy điện này.

Trung Quốc cho rằng các đập nước sẽ giải quyết được tình trạng lũ lụt vào mùa mưa cũng như hạn hán vào mùa khô. Tuy nhiên, điều đó có lẽ chỉ có lợi cho một mình nước này mà thôi.

Trong mùa khô, mực nước sông Mekong đặc biệt thấp bởi các sông băng ở Tây Tạng và Vân Nam là nguồn nước duy nhất. Tỷ lệ dòng chảy trung bình giảm từ 50.000m3/giây trong mùa mưa xuống còn 2.000m3/giây trong những tháng mùa khô. Mùa khô thường kéo dài từ tháng 11 cho tới tháng 5. Nếu các đập ở thượng nguồn không xả nước do hạn hán hoặc nhu cầu nước của các hồ chứa, hậu quả nghiêm trọng có thể xảy ra ở hạ lưu. Tất cả các quốc gia ở hạ nguồn sẽ bị ảnh hưởng do nước mặn xâm nhập, nông dân phải bỏ các cánh đồng lúa ở nhiều nơi do nước mặn hoặc thiếu nước canh tác.

Witoon Permpongsachareon, giám đốc Nhóm Bảo vệ Môi trường Terra, cho biết: ""Trung Quốc hành động như thể là không cần quan tâm tới các quốc gia ở hạ lưu Mekong. Nước này phải nhận ra rằng sông Mekong không phải của riêng họ"".

Còn nhớ vào năm 1997, Trung Quốc đã ngăn dòng Mekong bốn ngày để xây dựng đập, gây nhiều thiệt hại cho các quốc gia ở vùng hạ lưu. Ngoài tác động về mực nước và các chu kỳ tự nhiên của sông Mekong, hồ chứa tại các đập sẽ giữ 50% trầm tích màu mỡ. Thiếu nước và phù sa sẽ làm giảm độ màu mỡ của đồng lúa dưới hạ lưu. Sản lượng lúa sẽ giảm mạnh, đặc biệt là vùng châu thổ sông Mekong (Đồng bằng sông Cửu Long) của Việt Nam. Trong khi các đồng lúa ở hạ lưu thiếu phù sa thì các đập ở Vân Nam lại bị phù sa bồi lắng. Tỷ lệ phù sa chảy vào đập Manwan đã tăng gấp đôi so với ước tính ban đầu. Đó là một trong những lý do mà Trung Quốc xây đập Xiaowan ở phía trên... Manwan để giảm lượng phù sa chảy vào.

Như vậy, trong vài thập kỷ tới, Xiaowan và các đập khác sẽ bị lấp đầy phù sa. Trung bình tuổi thọ của mỗi đập sẽ bị rút ngắn xuống còn chừng 20 năm, so với ước tính ban đầu là 70 năm. Một nghiên cứu do Uỷ ban các đập nước thế giới, được hoàn tất vào năm 2003, cho thấy: Phần lớn các đập nước lớn trên Trái đất không mang lại lợi ích kinh tế nào khi so sánh với chi phí xây dựng và tác động tiêu cực về môi trường.

  • Minh Sơn (Tổng hợp)

Đề tài liên quan:

Tất cả nước của sông Mekong đã đi đâu?

SOS, dòng Mekong tiếp tục lâm nguy!

Đập nước và nguồn cá: Điểm nóng Mekong

Việt Báo
contentlength: 12882
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Thanh niên quỳ gối ôm hoa trước cổng học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam để tỏ tình bạn gái
00:00 / --:--

TIN Khoa Học NỔI BẬT

Con ngoại tình vì vợ vô sinh, lá thư 30 năm trước của mẹ chồng khiến tất cả câm nín

Đêm đó tôi đã lang thang ở ngoài cả đêm. Tôi đi đến những nơi hai đứa từng hẹn hò khi đang yêu và nhớ về ngày xưa. Sau tất cả, sáng hôm sau trở về, tôi quyết định sẽ coi như mình không biết chuyện kia và giữ kín không để ai biết.

Bài viết khác

Xem tiếp >>

VẤN ĐỀ KHOA HọC NÓNG NHẤT

Tranh cai ve mo Tao Thao

Tranh cãi về mộ Tào Tháo

Hơn 120 nhà khảo cổ học hàng đầu tại Trung Quốc hôm qua khẳng định ngôi mộ ở huyện An Dương, tỉnh Hà Nam, đúng là nơi yên nghỉ của..

Ngo Bao Chau gianh Huy chuong Fields

Ngô Bảo Châu giành Huy chương Fields

Giáo sư Ngô Bảo Châu đọc báo cáo toàn thể tại Đại hội Toán học Thế giới chiều qua sau khi tặng chữ ký tặng hơn 200 cuốn sách giới..

Tham hoa tran dau tai My

Thảm họa tràn dầu tại Mỹ

Gần 70% lượng dầu tràn trên vịnh Mexico đã được thu hồi hoặc phân hủy bởi các yếu tố tự nhiên.

Thien van hoc

Thiên văn học

Cảnh tượng núi lửa Iceland nhìn từ ngoài trái đất, cầu lửa sáng rực trên bầu trời nước Mỹ, Trạm Không gian quốc tế bay qua cực..

Chuyen bay dau tien dua nguoi vao vu tru

Chuyến bay đầu tiên đưa người vào vũ trụ

Một nhà điều tra người Nga mới đây tuyên bố rằng hành động vội vàng của Yuri Gagarin trong một chuyến bay huấn luyện có thể là..