Thăng long - hội tụ của nghệ thuật có giá trị thẩm mỹ cao

09:06 08/09/2009
Thăng Long là kinh đô của nước ta qua hàng trăm năm, trải qua bao đời vua quan phong kiến, nơi đây đã trở thành nơi hội tụ của người tài trên nhiều lĩnh vực từ khắp mọi miền đất nước trong đó đặc biệt kể đến những con người tài hoa trên lĩnh vực nghệ thuật.

Có thể nói Thăng Long là mảnh đất nuôi dưỡng những tài năng đó và cũng chính những con người tài hoa đó tạo nên một đặc trưng thẩm mỹ riêng có của nền nghệ thuật Thăng Long.

Nét đặc trưng thẩm mỹ của nghệ thuật Thăng Long chính là tính đa dạng, tính tinh chọn và tính thẩm mỹ cao. Tính đa dạng thể hiện ở chỗ nghệ thuật Thăng Long phong phú về các loại hình nghệ thuật từ văn học, âm nhạc, hội họa đến kiến trúc, điêu khắc, sân khấu. Tính tinh chọn thể hiện ở chỗ các sản phẩm văn hóa nghệ thuật phục vụ cho tầng lớp nhân dân lao động nhưng đồng thời phục vụ cho thị hiếu của tầng lớp thị dân, vua quan triều đình vốn đòi hỏi nhiều sự tinh vi về chất lượng của sản phẩm. Tính thẩm mỹ thể hiện ở chỗ nghệ thuật Thăng Long mang tính mực thước, trí tuệ và có tính tổ chức cao.

noithatco.gif

Đồ nội thất thời xưa

Không khó khăn khi ta có thể nhận thấy những giá trị nghệ thuật của Thăng Long thông qua những sản phẩm tinh tế còn được truyền lại và lưu giữ đến ngày nay. Những giá trị nghệ thuật đó được thể hiện trên nhiều phương diện như âm nhạc, hội họa, điêu khắc, kiến trúc.

Kiến trúc kinh thành Thăng Long mang trong mình một dấu ấn riêng. Mặc dù khu vực Hoàng thành đến nay chỉ còn lại dấu tích trên nền cũ với những mảnh ngói, gốm sứ còn sót lại của thời kỳ Lý – Trần – Lê – Nguyễn nhưng vẫn cho ta hình dung ra được quy mô rộng lớn và hoành tráng và tính tinh vi trong từng chi tiết trang trí kiến trúc của các cung điện. Trong sách “Đại Việt sử lược” viết vào cuối thế kỷ 14 thì cung điện của vua Lý “chạm trổ, trang sức khéo léo và đài Chúng Tiên xây dựng năm 1161 có tầng trên lợp bằng ngói vàng, tầng dưới lợp bằng ngói bạc”.

Còn theo sách “Văn hiến thông thảo” của sử gia Trung Quốc Mã Đoan Lâm thì vua Lý ở trong một tòa cung điện nguy nga, cao bốn tầng sơn màu đỏ, các cột chạm vẽ rồng phượng, thần tiên, cực kỳ tráng lệ. Những công trình kiến trúc Thăng Long chịu ảnh hưởng sâu sắc của các tư tưởng triết học phương Đông như thuyết Âm – Dương, Ngũ hành và đặc biệt là có sự hài hòa giữa thiên nhiên và con người. Tiêu biểu về kiến trúc tôn giáo chính là kiến trúc chùa Một cột với hình ảnh một ngôi chùa được dựng trên một cái cột đá nằm ngay giữa hồ, đỉnh cột nở đóa sen nghìn cánh, trên bông sen dựng riêng một tòa điện màu xanh, trong điện đặt pho tượng vàng tài năng nhân đức, vòng quanh hồ là dãy hành lang, tường vẽ; có ao Bích Trì bao quanh; mỗi bên đều bắc cầu vồng để đi qua.

Thang long hoi tu cua nghe thuat co gia tri tham my cao

Tranh tố nữ

Phía sân cầu đằng trước, hai bên tả hữu xây dựng bảo tháp lưu ly... Chỉ với sự mô tả đó cũng gợi cho ta mường tượng về một ngôi chùa quy mô to lớn, đẹp đẽ nhưng cũng gắn liền với thiên nhiên tạo nên sự yên bình và thanh tịnh. Cảnh quan thiên nhiên thể hiện được sự gắn với tích Phật, có yếu tố phong thủy rõ rệt tạo nên hai yếu tố đạo và đời gắn bó với nhau. Rồi cả những kiến trúc như Văn Miếu sau này là Tháp Bút, Đài Nghiên đã thể hiện rõ nét đẹp của tâm hồn người Việt coi trọng tri thức, tài năng của con người, coi trọng mảnh đất tài hoa địa linh nhân kiệt của bốn phương về Thăng Long hội tụ.

Thăng Long – Hà Nội là nơi hội tụ, giao lưu văn hóa đông – tây, kim - cổ nên các nghệ nhân ở đây có điều kiện tiếp xúc với các quan niệm thẩm mỹ, kỹ thuật vẽ tranh của bốn phương bởi vậy tranh Hàng Trống có nét tinh tế, bay bướm, êm ái cả về nét và màu.

Tranh Hàng Trống nổi tiếng ở vùng đất kinh kỳ chính bởi các nghệ nhân đều là những người khéo vẽ từ khắp nơi tập trung về kinh thành. Nghệ nhân vẽ tranh Hàng Trống điều kiện tiếp xúc với lối sống, phong cách của những người thị dân nên tranh họ làm ra chủ yếu là phục vụ cho những người dân thành thị. Chính bởi vậy, những đề tài được nghệ nhân thể hiện thường mang nét thanh tao, vẻ đẹp nhẹ nhàng, uyển chuyển cũng rất tinh tế, đáp ứng được nhu cầu thẩm mỹ cao của những người dân thành thị.

Những bức tranh Tố nữ, Tứ bình, Cá chép trông trăng... đã minh chứng cho tài năng của nghệ nhân tranh Hàng Trống và là những tác phẩm đặt dấu ấn riêng cho tranh Hàng Trống mà bất kỳ dòng tranh dân gian nào cũng không so sánh được. Nó khác hoàn toàn với những  tranh gà, tranh lợn, Đánh ghen, Đám cưới chuột... của tranh Đông Hồ.

Chính những khác biệt này mà nếu ví tranh Đông Hồ là tranh của những người nông dân chất phác, hiền hậu, giản đơn, thì tranh Hàng Trống là tranh của những người dân thành thị mang nét đài các nhưng không kém phần tao nhã, nhẹ nhàng.

Một môn nghệ thuật tao nhã không kém, có thể coi Thăng Long là nơi xuất xứ hoặc ít nhất cũng là mảnh đất để cho nó được phát triển, thăng hoa chính là môn nghệ thuật hát ả đào. Theo sử sách ghi chép lại thì nghề hát ả Đào xuất xứ từ đất Thăng Long – nơi hội tụ những bậc vương tôn, công tử, khách phong lưu với những nhu cầu hưởng thụ đời sống tinh thần phong phú.

Khi con người với những tài hoa tri thức được nảy nở thì nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của đời sống tinh thần đặc biệt là âm nhạc càng đòi hỏi phải có sự chau chuốt trong cả âm thanh và ngôn từ. Nâng hát ả đào lên thành một môn nghệ thuật, một thú chơi tao nhã, một loại nhạc thính phòng của giới quý tộc, thượng lưu, nho sĩ mới thực sự làm cho bộ môn này còn tồn tại mãi. Và chỉ có mảnh đất kinh thành Thăng Long, nơi hội tụ những con người hào hoa mới có những nữ ca, những nhạc công tài năng tạo nên một nghệ thuật hát ả đào làm đắm say lòng người.

Thang long hoi tu cua nghe thuat co gia tri tham my cao

Tượng adiđà chùa Phật Tích

Một lĩnh vực không thể không nhắc đến khi nói về nghệ thuật thẩm mỹ của Thăng Long chính là điêu khắc. Ngay tại chùa Phật Tích (thuộc huyện Tiên Du, Bắc Ninh) vẫn còn lưu giữ được một bức tượng Phật bằng đá được khắc vào thế kỷ 11 và mang đậm dấu ấn của nghệ thuật điêu khắc thời Lý. Có thể nói, phong cách nghệ thuật điêu khắc tượng thời Lý mang đậm tính lý tưởng hóa, tính quy phạm hoàn chỉnh trong cách thể hiện bố cục cân xứng. Và dấu ấn đó vẫn được thể hiện trong điêu khắc ứng dụng tại vùng đất Thăng Long.

Những sản phẩm ứng dụng được các thợ thủ công làm ra tại Thăng Long  không chỉ phục vụ cho sinh hoạt đời sống hàng ngày mà còn đáp ứng được nhu cầu thẩm mỹ trong trang trí nội thất, trong thờ cúng ở các công trình tôn giáo tín ngưỡng. Chính nhu cầu đòi hỏi cao về mặt thẩm mỹ trong các sản phẩm ứng dụng của cuộc sống hàng ngày của các bậc quyền quý, phong lưu khiến cho những người thợ thủ công muốn tồn tại được phải không ngừng nâng cao tay nghề, nâng cao trình độ thẩm mỹ thể hiện qua các sản phẩm thủ công và vô hình chung đã tạo ra một giá trị thẩm mỹ cao của vùng đất kinh kỳ.

Những người thợ thủ công Hàng Bạc, Hàng Khay, Hàng Thêu... tạo ra các sản phẩm tưởng như mục đích chính là phục vụ sinh hoạt hàng ngày nhưng khi đến Thăng Long, trước sự đòi hỏi cao về mặt thẩm mỹ, những sản phẩm đó không chỉ tốt về mặt chất lượng mà mặt thẩm mỹ của nó cũng rất được coi trọng. Nhờ sự thuận lợi trong tiếp xúc những giá trị văn hóa tốt đẹp hội tụ nơi đây mà sản phẩm của họ đã không chỉ nổi tiếng một thời mà nó còn trở thành những vật chứng cho sự tài hoa, khéo léo của người thợ kinh thành Thăng Long xưa.

Có thể thấy rõ, mảnh đất kinh kỳ với những con người tài hoa hội tụ đã tạo ra một  nét đặc trưng nghệ thuật riêng của Thăng Long. Nền nghệ thuật đó có giá trị thẩm mỹ cao, không chỉ đáp ứng nhu cầu của cuộc sống hàng ngày mà nó còn thỏa mãn được cả những giá trị đời sống tinh thần phong phú của người Thăng Long. Thăng Long vẫn luôn xứng đáng là kinh đô bậc nhất, nơi thể hiện sự tài hoa của người dân Việt trong suốt quá trình lịch sử phong kiến của đất nước ta.

Vietbao (Theo: Người Hà Nội)

contentlength: 12848
Chia sẻ

Video nổi bật

Đèo Hải Vân lọt Top các cung đường ngoạn mục trên thế giới
00:00 / --:--

TIN Khám Phá Việt Nam NỔI BẬT

Xác minh tàu cá Việt Nam bị Indonesia đánh chìm

Việt Nam đang tiến hành xác minh cùng Đại sứ quán Indonesia việc tàu cá Việt Nam bị đánh chìm do cáo buộc đánh bắt cá trái phép trong vùng biển Indonesia.

Bài viết khác

Xem tiếp >>

VẤN ĐỀ KHáM PHá VIệT NAM NÓNG NHẤT