Đại học Quốc gia Hà Nội thành lập cách đây 100 năm?

15:52 03/06/2006
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

LTS: Thời gian gần đây có hiện tượng một số tổ chức, cơ quan vì muốn tăng bề dày thành tích nên tìm những thời điểm càng xa càng tốt để xác định năm tháng kỷ niệm ngày thành lập hoặc ngày truyền thống.

Dai hoc Quoc gia Ha Noi thanh lap cach day 100 nam
Hình ảnh của Đại học Y Dược Hà Nội thủa mới được thành lập năm 1902.
Chính vì vậy mà bài viết “Có phải Đại học Quốc gia Hà Nội đã được thành lập từ cách đây 100 năm?” của nhà giáo lão thành Lê Văn Giạng,nguyên Thứ trưởng Bộ đại học và Trung học chuyên nghiệp - cũ (TPCN số 22) đã thu hút được sự quan tâm của đông đảo người đọc.

Với mong muốn tiếp cận sự thật và để rộng đường dư luận, trên số báo này chúng tôi xin trích giới thiệu 2 ý kiến của bạn đọc đang công tác trong ngành giáo dục.

...Đại học Đông Dương: định kiến, ngộ nhận và sự thực lịch sử

Trong một bài gần đây đăng trên báo điện tử VietNamNet dưới nhan đề “100 hay 60 năm?”, nhà sử học Dương Trung Quốc có chia sẻ với bạn đọc rằng: “Chúng tôi là những lớp sinh viên của nhà trường thế hệ lớn lên cùng “mái trường xã hội chủ nghĩa” và học đại học trên những vùng sơ tán, góp phần “chống Mỹ cứu nước” chẳng mấy ai nghĩ đến cái căn cước của nhà trường của mình có dây mơ rễ má gì với cái trường thời thuộc địa”.

Ông cũng chỉ ra nguyên nhân của tình hình trên là “Chúng ta từng ấu trĩ khước từ cả một kho tàng di sản của quá khứ khi gán cho nó cái bản chất giai cấp xấu xa của chế độ phong kiến và thực dân”.

Do thiếu điều kiện khai thác đầy đủ các nguồn sử liệu, chúng ta chưa hiểu đúng về quyết định thành lập Đại học Đông Dương (ĐHĐD) của chính quyền thuộc địa vào ngày 16/5/1906, và cũng chưa nghiên cứu đầy đủ nội dung, chương trình, kết quả đào tạo của ngôi trường này trong chế độ thực dân.

Vì vậy mà có thể có những ngộ nhận về lịch sử và vai trò, ý nghĩa của ĐHĐD trong lịch sử giáo dục đại học Việt Nam.

Nói về sự thành lập ĐHĐD, ông Lê Văn Giạng cho rằng năm 1902 người Pháp lập ra trường Y Dược tại Hà Nội, và “... năm 1906 vì lý do chính trị (...) Toàn quyền Đông Dương là Beau ra nghị định gọi trường Y Dược đó là Université”.

Chúng tôi đã sưu tầm được văn bản Nghị định số 1514a do Toàn quyền Đông Dương Paul Beau ký ngày 16/5/1906 tại Trung tâm Lưu trữ hải ngoại tại Aix-en Provence (Pháp), trong đó, Điều 1 ghi rõ: “Nay thành lập ở Đông Dương, với tên gọi Trường Đại học (Université) một tập hợp các khóa đào tạo bậc đại học cho các sinh viên xứ thuộc địa và các nước láng giềng” (1).

Điều 7 của bản Nghị định này cũng ghi rõ ĐHĐD gồm 5 trường thành viên (Ecole supérieure) (2) là Trường Luật và Hành chính (Ecole supérieure de Droit et Administration), Trường Khoa học (Ecole supérieure des Sciences), Trường Y khoa (Ecole supérieure de Médecine), Trường Xây dựng dân dụng (Ecole supérieure du Génie Civil) và Trường Văn khoa (Ecole supérieure des Lettres).

Như vậy hoàn toàn không có chuyện ĐHĐD chỉ là sự đổi tên gọi của Trường Y Dược - như ông Lê Văn Giạng đã thông tin tới độc giả.

ĐHĐD đã khai giảng năm học đầu tiên vào tháng 11 năm 1907, với tổng số sinh viên được tuyển mới là 193, trong đó có 94 sinh viên chính thức, bao gồm cả 37 sinh viên năm thứ nhất của Trường Cao đẳng Y khoa.

Sau một năm hoạt động, ĐHĐD gặp nhiều khó khăn, đáng kể nhất là sức ép từ phái thực dân bảo thủ, trong đó có người kế nhiệm Paul Beau là Toàn quyền Klobukowski, và buộc phải tạm ngừng hoạt động.

Trong thời gian 9 năm tiếp theo, chỉ có các trường thành viên như Trường Y khoa, Trường Luật và Hành chính, Trường Xây dựng dân dụng vv... vẫn tiếp tục đào tạo. Dù vậy, ĐHĐD không hề bị đóng cửa bởi bất cứ một quyết định chính thức nào của chính quyền thuộc địa.

Càng không có chuyện Toàn quyền Paul Beau, vì “gọi trường Y Dược nói trên là Université là quá lố” nên “phải huỷ bỏ nghị định trên”, như ông Lê Văn Giạng viết trong bài báo của mình.

Sau chiến tranh Thế giới I, Toàn quyền Albert Sarraut tái khẳng định lại mô hình ĐHĐD và lập thêm nhiều trường cao đẳng mới, đều đặt vào trong ĐHĐD với tư cách là trường thành viên.

Đúng như ông Lê Văn Giạng viết, cơ cấu tổ chức của ĐHĐD không giống như phần lớn các trường đại học ở Pháp lúc đó. Trong khi các trường đại học ở Pháp thì dưới cấp trường (Université) là các Faculté, trong khi ĐHĐD, dưới cấp Trường Đại học (Université), lại là các Trường đại học/cao đẳng chuyên ngành (Ecole supérieure).

Đây là một cơ cấu tổ chức đặc biệt, và điều đó đã được Giám đốc Tổng Học chính Đông Dương nói rõ từ năm 1906, rằng ĐHĐD “Không muốn sao chép thể chế và chương trình của các trường đại học tại Pháp” (3) mà sẽ được tổ chức theo cách riêng, phù hợp điều kiện ở thuộc địa.

Tuy nhiên, không phải vì vậy mà “không có một tổ chức nào để đại diện cho ĐHĐD” như ông Lê Văn Giạng khẳng định. Khi mới thành lập (1906) ĐHĐD do Hội đồng Quản trị (Conseil d’Administration) điều hành.

Hội đồng này do Tổng Giám đốc Nha Học chính chủ tọa. Đến ngày 8/5/1907 Paul Beau ký một nghị định lập ra Hội đồng Phát triển Trường Đại học (Conseil de Perfectionement de l’Université) thay thế cho Hội đồng Quản trị, đứng đầu vẫn là Tổng giám đốc Nha Học chính.

Cơ cấu này được duy trì cho tới sau Thế chiến I. Trong thời kỳ 1923-1938 chính quyền thuộc địa đã lập ra Văn phòng ĐHĐD (1938). Trước đó, ngày 21/2/1936, Toàn quyền Đông Dương đã ký Nghị định thành lập Hội đồng kỷ luật của ĐHĐD. Ngày 9/9/1938, Toàn quyền Đông Dương đã ra Nghị định thành lập Hội đồng Quản trị Đại học Đông Dương, tuy vẫn trực thuộc Nha Học chính nhưng có quyền tự chủ trong điều hành trường đại học.

ĐHĐD có ngân sách chung cho tất cả các trường thành viên, được cấp từ ngân sách của Liên bang Đông Dương. Như vậy, không thể coi “ĐHĐD là một tên gọi hữu danh vô thực” như ông Lê Văn Giạng quan niệm, mà thực sự đó là một thiết chế giáo dục hiện hữu, một mô hình tổ chức trường đại học đặc biệt.

Trường Đại học Quốc gia Việt Nam kế thừa ĐHĐD trên tầm cao mới

Trong bức thư gửi cho ĐHQGHN ngày 20/2/2002 ông Lê Văn Giạng viết: “Ngày 15/11/1945 là mốc mở đầu một thời kỳ mới rất quan trọng của nền giáo dục đại học Việt Nam nói chung, của Univesité Hanoi nói riêng” và “Chúng ta cũng có thể coi ngày 15/11/1945 là ngày ra đời (ngày thành lập) của Đại học Quốc gia Hà Nội”.

Nhưng trong bài viết đăng trên Tiền phong Chủ nhật vừa qua thì ông lại cho rằng “... rõ ràng là ĐHĐD (1906-1945) cũng như ĐHQG (12/1945) với ĐHQGHN (1993-nay) không có liên quan gì trực tiếp với nhau về tổ chức, nhiệm vụ và về truyền thống cần kế thừa để có thể coi ĐHQGHN đã được thành lập cách đây 100 năm hay 60 năm”.

Những nhận định trên đây của ông ở hai thời điểm đã có sự khác nhau...

Biên bản phiên họp ngày 4/10/1945 của Hội đồng Chính phủ ghi rằng: “Cụ Hồ nói: Nên thông cáo rằng Chính phủ sắp mở cửa lại Trường Đại học.” Và: “Hội đồng quyết nghị: đến 15/11/1945, Trường Đại học sẽ mở cửa.” (4)...

Để chuẩn bị cho việc mở cửa lại nhà trường, Chính phủ và Hồ Chủ tịch đã chỉ đạo tiến hành nhiều việc, trong đó có việc lập ra Nha Đại học vụ thuộc Bộ Quốc gia Giáo dục và Quỹ tự trị cho Trường Đại học Việt Nam (Sắc lệnh số 43/SL ngày 10/10/1945).

Ngày 23/10/1945 Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục ra Nghị định thành lập Hội đồng quản trị đại học có nhiệm vụ tổ chức việc học ở các ban Đại học, xếp đặt và kiểm soát sinh hoạt vật chất và tinh thần ở trường Đại học và Việt Nam học xá, quản trị ngân sách và quỹ tự trị trường Đại học. (5)

Ngày 15/11/1945, Lễ khai giảng đã được tổ chức long trọng với sự tham gia chủ tọa của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tại buổi lễ này Hồ Chủ tịch đã phát bằng tốt nghiệp cho sinh viên Trường Y Dược, những người vừa hoàn thành nốt chương trình học tập bị gián đoạn bởi cuộc đảo chính Nhật-Pháp (9/3/1945)...

Tính kế thừa thể hiện rõ ở mô hình và cơ cấu tổ chức của nhà trường. Trường Đại học đặt trực tiếp dưới sự chỉ đạo của Nha Đại học vụ do TS. Nguyễn Văn Huyên làm Giám đốc, đồng thời do Hội đồng quản trị đại học trực tiếp quản lý.

Trường ĐHQGVN lúc khai giảng cũng có 5 Ban là: Y khoa, Khoa học, Văn khoa, Chính trị xã hội và Mỹ thuật. Như vậy, cả mô hình tổ chức đại học đa ngành, đa lĩnh vực của ĐHĐD cũng tiếp tục được kế thừa tại Trường ĐHQGVN.

Thứ hai, điều cần nhấn mạnh là Trường ĐHQGVN không chỉ kế thừa mà còn phát triển ĐHĐD trên tầm cao mới, ở chỗ xác định sứ mệnh của nhà trường trên các nguyên tắc văn hoá của chế độ mới là: dân tộc, khoa học và đại chúng.

Điều này thể hiện rất rõ trong bài diễn văn nổi tiếng của TS. Nguyễn Văn Huyên đọc tại buổi lễ khai giảng ngày 15/11/1945, và trong chủ trương thành lập Ban Văn khoa và Ban Chính trị xã hội đặt trong Trường ĐHQGVN.

Theo báo cáo của Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục thì trong năm học mới, Trường ĐHQGVN có 1.149 sinh viên đăng ký chính thức và 270 sinh viên dự thính.

Từ những gì đã trình bày ở trên thì nhất định không thể cho rằng Trường ĐHQGVN và ĐHĐD không có liên quan gì trực tiếp với nhau về tổ chức, nhiệm vụ và về truyền thống cần kế thừa - như ông Lê Văn Giạng nhận định.

Cần nói thêm rằng Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (ĐHTHHN) được thành lập vào năm 1956 chính là thực thể kế thừa trực tiếp của Trường ĐHQGVN, cả về cơ sở vật chất, đội ngũ các nhà khoa học và nội dung, phương thức đào tạo. Điều này ông Lê Văn Giạng và tất cả những ai quan tâm tới lịch sử giáo dục đại học Việt Nam hiện đại thừa nhận...

TS. Phạm Hồng Tung
Ban Khoa học Công nghệ, ĐHQGHN

––––

(1) Centre des Archives d’Outre-Mer à Aix-en Provence (CAOM), fonds du Gouvernement gộnộral de l’Indochine - GGI, hồ sơ: 48.042.

(2) Trong tiếng Pháp chữ Ecole supộrieure thường được sử dụng để chỉ các đại học chuyên ngành.

(3) Journal officiel de l’Indochine franỗaise (JOIF) , 11/6/1906, tr. 807.

(4) Biên bản Hội đồng Chính phủ 1945. Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.

(5) Việt Nam dân quốc công báo, số 7, ngày 3/11/1945, tr. 88.

Đây không còn là sự nhầm lẫn…

Tôi thực sự tâm đắc khi đọc bài “Có phải ĐHQG Hà Nội đã được thành lập từ cách đây 100 năm?” của ông Lê Văn Giạng, trên báo Tiền phong Chủ nhật số 22, ngày 28/5.

Khi nghe tin ĐHQG Hà Nội kỷ niệm 100 năm ngày thành lập, nhiều người trong chúng tôi thấy thật sửng sốt. Chẳng lẽ mới từ năm 1993 đến nay, ĐHQG Hà Nội đã có lịch sử 100 năm?

Tuy nhiên chúng tôi lại tự bào chữa, cho rằng: Có lẽ đây là 100 năm ngày truyền thống mà lâu nay người ta hay dùng nhầm lẫn là ngày thành lập.

Thế nhưng khi đọc các mốc lịch sử gắn với các trường, lớp có từ đầu thế kỷ XX ở Hà Nội trong bài viết của ông Lê Văn Giạng, tôi thật sự ngỡ ngàng: ĐHQG Hà Nội không dính dáng gì đến các năm 1902, 1906… và chỉ có thể nói truyền thống đó là của các trường ĐH Y, Dược.

Mặc dù vậy tôi vẫn nghi ngờ chính mình và mở Từ điển tiếng Việt để tra cứu, xem người ta giải thích ngày thành lập và ngày truyền thống là như thế nào?

Một câu hỏi đặt ra: Chẳng lẽ các nhà giáo dục, các nhà nghiên cứu lịch sử, các nhà quản lý không hiểu rõ sự khác nhau giữa ngày thành lập và ngày truyền thống? Chúng ta có quyền tự hào về quá khứ nhưng cũng thật đáng buồn khi chúng ta có một “thâm niên” dài đến thế lại không bằng ai?

Đây không còn là sự nhầm lẫn, vì có nhiều cơ quan, đơn vị, nhà trường đều đang cố gắng tìm cho mình một dấu mốc lịch sử “vàng son”. Thiết nghĩ ngày thành lập của các tổ chức cơ quan, đơn vị, nhà trường đều gắn liền với các giai đoạn phát triển cách mạng nước ta.

Nên chăng niềm tự hào truyền thống của ĐHQG Hà Nội có thể là ngày ra đời của trường ĐH Tổng hợp (thuộc ĐHQG Hà Nội) hoặc xa hơn là ngày ra đời Văn Miếu Quốc Tử Giám?

Còn ngày thành lập ĐHQG Hà Nội chỉ có thể là ngày 10/12/1993 hoặc sau đó ít ngày khi chính thức công bố Nghị định của Chính phủ về thành lập ĐHQG Hà Nội.

Xin đừng làm điều gì gượng ép và khiên cưỡng.

Lê Doãn Thuật (Bộ Giáo dục và Đào tạo)

Việt Báo
contentlength: 17834
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Clip học sinh mầm non bị đánh liên tiếp khiến dân mạng phẫn nộ
00:00 / --:--

VẤN ĐỀ GIáO DụC NÓNG NHẤT

Nu sinh bi lot do danh hoi dong da man tren lop o Hung Yen

Nữ sinh bị lột đồ, đánh hội đồng dã man trên lớp ở Hưng Yên

Liên quan việc 5 nữ sinh lớp 9 trường THCS Phù Ủng, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên đánh liên tiếp vào người, đầu và lột đồ em N.T.H.Y,..

Co giao vao khach san co quan he bat chinh voi nam sinh lop 10

Cô giáo vào khách sạn, có quan hệ bất chính với nam sinh lớp 10

Vụ việc gây xôn xao dư luận khi cô giáo dạy Toán của trường THPT Nguyễn Huệ (thị xã Lagi) thuộc tỉnh Bình Thuận có quan hệ bất..