Vịnh Hạ Long _ Bị tấn công hay được bảo vệ?

09:38 12/06/2004
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Vinh Ha Long _ Bi tan cong hay duoc bao ve?Gần đây, dư luận quan tâm và đề cập đến tình trạng "nhà bè nổi" và các hoạt động công nghiệp, dịch vụ đang "tấn công" Vịnh Hạ Long. Những con số và ý kiến đưa ra khác nhau, nhưng cùng chỉ ra mối quan ngại không chỉ của báo giới, mà thực sự là nỗi lo của tất cả những người quan tâm đến Di sản thiên nhiên thế giới đầu tiên được công nhận ở Việt Nam này. Thực tế, Vịnh Hạ Long đang "bị tấn công" hay được bảo vệ, và quan trọng hơn, sau nỗi lo ngại và những tiếng cảnh báo này, trách nhiệm thuộc về ai?

 

Sức ép từ nhiều phía…

 

Số lượng các nhà bè và tàu thuyền neo đậu trong khu vực di sản Vịnh Hạ Long vài năm gần đây tăng nhanh với tốc độ chóng mặt. Hoạt động của các nhà bè cũng rất đa dạng với mục đích kinh doanh và làm dịch vụ vận chuyển và nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, cho tới nay chưa có con số thống kê chính xác của các cơ quan chức năng về tổng số nhà bè nổi này. Có hai 2 loại nhà bè nổi được phân loại tại kh vực Vịnh Hạ Long: khu vực dân cư sinh sống lâu đời trên Vịnh, tập trung tại 4 khu vực làng nổi Cửa Vạn, Ba Hang, Vung Viêng và Cống Tầu; và loại thứ hai, các nhà bè làm dịch vụ kinh doanh du lịch, ăn uống… Hoạt động gây lo ngại hơn chính từ loại nhà nổi thứ hai này phát triển ồ ạt theo tốc độ phát triển du lịch gần đây. Các nhà bè nổi này chủ yếu tập trung tại các cụm điểm du lịch, xung quanh ba điểm chính là cột 5, cột 8 và các cửa hang Sửng Sốt, vụng Hòn Rùa, Hßn Vịt, Ba Hang. Ước tính vào mùa du lịch, hệ thống nhà hàng này phục vụ 1 vạn thực khách mỗi ngày.

 

Mối lo ngại lớn thứ hai là hoạt động công nghiệp, bao gồm khai thác than (Cẩm Phả - khu vực vùng đệm của Di sản) và hoạt động của tàu thuyền trên Vịnh. Hoạt động khai thác than không diễn ra trong khu vực Di sản, tuy nhiên, với quy mô khai thác than khu vực chiếm đến 705 trữ lượng than toàn quốc và hoạt động vận chuyển của hàng trăm xe tải chạy suốt ngày đêm từ Cẩm Phả qua Hòn Gai, với hàng trăm bãi tập kết than nhỏ ở Cẩm Phả, Yên Hưng, Uông Bí… thì nạn trôi lấp đất đá và rửa trôi đang đe dọa Vịnh Hạ Long. Nguy cơ bồi tụ các dòng bùn đá, rửa trôi từ các bãi thải, tập kết than khiến cho nhiều điểm ven khu vực Di sản bị nhiễm nồng độ khí thải CO, SO2 và NO2 khá cao.

 

Ngày 30/1/2004, Ủy Ban UNESCO Việt Nam đã gửi công văn số 05 đến Ban Quản lý Vịnh Hạ Long thông báo: Ủy ban Di sản thế giới yêu cầu Việt Nam báo cáo các vấn đề tác động đến tính toàn vẹn của Di sản thế giới. Như vậy, những tác động tới môi trường Vịnh Hạ Long đã tới mức gây lo ngại cho các đơn vị liên quan cấp cao, thậm chí Ủy ban Di sản thế giới.

 

Phản ứng của nhà quản lý

 

Tuy nhiên, khi một số nhà báo dùng thuật ngữ mạnh như Vịnh Hạ Long “đang bị tấn công” không có nghĩa là không tính đến những nỗ lực của nhà chức trách trong việc bảo tồn Vịnh. Một số bài báo không chỉ dừng ở việc miêu tả tình trạng đáng lo ngại của Vịnh Hạ Long dưới góc độ quan sát của một khách đi tham quan hoặc thực tế trên Vịnh, mà đặt câu hỏi trực tiếp đối với nhà quản lý. Thông thường, các câu hỏi về quản lý được đặt ra với Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, cơ quan thuộc UBND tỉnh Quảng Ninh phụ trách quản lý Di sản Vịnh Hạ Long. Tuy nhiên, những gì đang diễn ra đã vượt quá phạm vi chức năng của cơ quan này, đặc biệt là đối với quản lý, đánh giá tác động của các khu đô thị mới lấn biển, quy chế, chế tài xử lý các tàu thuyền, bè nổi vi phạm… Một cán bộ của Ban quản lý bức xúc nói: “Nhìn các bè nổi hàng ngày đổ chất thải xuống Vịnh xót xa lắm chứ, nhưng chúng tôi chỉ có thể nhắc nhở, còn biện pháp mạnh hơn thì không đủ quyền hạn, nên kiểm tra, nhắc nhở rồi sau đó, khi cán bộ của Ban về, mọi thứ lại diễn ra y như cũ.”

 

Thực tế hầu hết các cán bộ của Ban quản lý Vịnh Hạ Long hiện nay đều lo lắng trước tình trạng Vịnh Hạ Long bị xâm hại, nhưng chức năng và quyền hạn giao cho họ dường như không đủ để họ có thể thực hiện tốt vai trò bảo tồn Vịnh. Trả lời phỏng vấn của báo chí mới đây, ông Nguyễn Văn Quynh, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh cũng thừa nhận rằng kinh nghiệm giải quyết mâu thuẫn về phát triển và bảo tồn ở khu vực Di sản quy mô không gian lớn chưa nhiều, công tác dự báo đánh giá không kịp thời khiến cho chính sách quản lý bị động và thiếu khả thi.

 

Sau những cảnh báo lên tiếng về tình trạng bị xâm hại của Vịnh Hạ Long, ở cấp quản lý địa phương, đã có nhiều biện pháp có thể coi là những bước đầu tích cực trong nỗ lực giảm thiểu tác động xấu đến môi trường Vịnh. Theo ông Nguyễn Văn Quynh, dây chuyền tuyến than lớn mới đây đã được di dời khỏi Bãi Cháy, một số nhà máy nhiệt điện xây dựng ngay tại Bờ Mỏ, Hà Khánh, Cẩm Phả, Mông Dương… hoàn thành vào năm tới tiêu thụ than tại chỗ sẽ giúp xóa bỏ tình trạng vận chuyển than qua Vịnh, cảng Cái Lân nâng cấp nhằm chấm dứt tình trạng neo đậu ngoài Vịnh, hệ thống đường bao quanh bờ Vịnh sẽ giúp chấm dứt xâm hại từ bờ.

 

Đặc biệt đối với hiện tượng nhà bè nổi đang khiến dư luận lo ngại hiện nay đã được chú ý: Quy định mới ra của tỉnh không chấp nhận các bè nổi ra đời sau tháng 7/2003, chấm dứt cấp phép cho các phương tiện thủy xuống Vịnh từ tháng 4/2004 mà yêu cầu phải nâng cấp các phương tiện đó. Quảng Ninh cũng thể hiện quyết tâm thực hiện triệt để vấn đề trong thời gian sớm nhất.

 

Và giới bảo tồn nói gì?

 

Hiện tại có rất nhiều cơ quan, tổ chức quốc tế có mặt tại Hạ Long tham gia vào việc bảo tồn Di sản thiên nhiên thế giới này, trong đó có Dự án xây dựng Bảo tàng sinh thái của UNESCO, Dự án Hỗ trợ đa dạng sinh học biển, Tổ chức Bảo tồn Động thực vật quốc tế, Thanh niên tình nguyện bảo tồn Di sản của UNESCO…và rất nhiều Dự án liên quan như Quản lý tổng hợp ven bờ của NOAA, một số Dự án nghiên cứu về đa dạng sinh học của IUCN, IMA…

 

Theo các chuyên gia của Tổ chức Bảo tồn Động thực vật quốc tế, Dự án Hỗ trợ đa dạng sinh học biển mà họ đang tiến hành, cũng như một số dự án khác có sự hỗ trợ, liên quan của các tổ chức quốc tế hầu hết giới hạn trong phạm vi nghiên cứu các giá trị của Vịnh Hạ Long và gợi ý các giải pháp quản lý tương ứng. Các cơ quan này cũng nỗ lực trong việc phối hợp với cơ quan quản lý địa phương nhằm nâng cao nhận thức cho người dân.

 

Ông Jady Smith, Giám đốc dự án Hỗ trợ đa dạng sinh học biển, Tổ chức bảo tồn Động thực vật quốc tế nói: “Hội thảo về Đa dạng sinh học Vịnh Hạ Long và khả năng tái đề cử Di sản thế giới dưới tiêu chí của UNESCO về đa dạng sinh học là một ví dụ. Nhưng cũng cần nhận thức rằng hiệu quả thực sự của dự án này phụ thuộc vào sự quản lý của chính quyền địa phương”. Thực tế, các cơ quan này chỉ có thể đóng vai trò hỗ trợ hiệu quả, một khi có chiến lược quản lý tổng thể.

 

Hiện nay, mỗi Dự án trên phối hợp với một cơ quan đối tác khác nhau tại địa phương, trong đó có một số Dự án được đánh giá là hiệu quả ở góc độ cụ thể là giáo dục nâng cao nhận thức như Dự án của Tổ chức bảo tồn Động thực vật quốc tế với Ban quản lý Vịnh Hạ Long. Tuy nhiên xét ở góc nhìn vĩ mô thì hiệu quả của Dự án lại bị hạn chế bởi những vấn đề vượt ra khỏi khuôn khổ dự án, thậm chí vượt ra khỏi quyền hạn của cơ quan đối tác của họ.

 

Trách nhiệm thuộc về những ai?

 

Những văn bản của tỉnh quy định về quản lý bảo vệ Di sản đã có từ năm 1995. Tuy nhiên, cũng theo ông Quynh, các văn bản đó đến nay do tốc độ phát triển kinh tế  - xã hội đã tạo nên những tác động mới nên không còn phù hợp nữa. Cho tới nay, đã 10 năm kể từ ngày Vịnh Hạ Long lần đầu tiên được công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới (1994), nhưng vẫn thiếu một cơ chế quản lý thích ứng.

 

Vấn đề là chuyện “quản lý” ở đây vốn rất phức tạp nên càng không thể kêu gọi chung chung một sự quản lý hiệu quả sau mỗi vấn đề. Tại sao tỉnh đã có rất nhiều các văn bản khác nhau nhưng tình trạng xâm hại Vịnh Hạ Long vẫn diễn ra? Không phải từng cơ quan chức năng không ý thức được vấn đề, nhưng cái khó của phạm vi quyền hạn cũng như khả năng thích ứng để xử lý vấn đề. Trở lại phát biểu của ông Nguyễn Văn Quynh, hiện nay tỉnh chưa có quy chế mới “là vì theo ý kiến của nhiều nhà chuyên môn, quản lý Di sản thế giới phải có những văn bản pháp quy cấp cao.” Cấp cao ở đây có thể là Cục quản lý Di sản - Bộ văn hóa Thông tin. Tuy nhiên, đối với trường hợp một Di sản thiên nhiên thế giới khu vực gần biên giới, về mặt chuyên môn đối với những giải pháp nhằm bảo tồn các giá trị địa chất, địa mạo, cảnh quan, môi trường lại cần có sự tham gia của các cơ quan như Bộ tài nguyên môi trường, Bộ Công an, Bộ quốc phòng, Bộ Ngoại giao… Nhiều vấn đề thực sự không chỉ vượt quá phạm vi quyền hạn của Ban quản lý Vịnh Hạ Long, vốn hiện nay đang thuộc UBND tỉnh Quảng Ninh, mà thậm chí vượt quá khuôn khổ của tỉnh. Đã có nhiều Hội thảo quốc gia và quốc tế về Vịnh Hạ Long, qua đó, vấn đề xây dựng một chiến lược quản lý tổng thể được đề nghị ở cấp Chính phủ.

 

Theo đó, ở cấp tỉnh, những định hướng, kế hoạch phát triển kinh tế cần phải tuân theo chiến lược chung, tức là phải có đánh giá tác động môi trường và tăng cường quản lý hệ thống nhà hàng, khách sạn nổi trên Vịnh. Trách nhiệm quản lý cần phải được quy định rõ cho từng cơ quan, trong đó, hiện nay bức xúc nhất vẫn là các biện pháp chế tài đối với những trường hợp vi phạm, và cơ quan nào sẽ có quyền xử lý các đối tượng vi phạm đó.

 

Ở góc độ một vấn đề cụ thể, quy định mới đây của tỉnh về việc không chấp nhận các bè nổi ra đời sau tháng 7/2003. Tuy nhiên, đâu là cơ sở để xác định chính xác thời điểm ra đời của các nhà bè này, một khi tồn tại rất nhiều nhà bè không đăng ký? Và nên chăng việc công nhận sự tồn tại của các nhà hàng khách sạn nổi, xa hơn nữa là đối với cả các bè nhỏ, phải tuân theo quy chế bắt buộc về thu gom xử lý chất thải có chế tài rõ ràng?

 

Vấn đề quản lý đối với các bè nổi thậm chí nên chia tới từng cấp như thôn, tổ đối với cụm dân cư các làng nổi và áp dụng hình thức tự quản cộng đồng về vệ sinh môi trường, gắn liền với việc bầu tín nhiệm hoặc các hình thức ưu đãi khác như tín dụng nhỏ… đã được thực hiện khá thành công ở một số nơi như Hòn Mun, Khánh Hòa?

 

Tóm lại, Vịnh Hạ Long đang ở trong tình trạng vừa bị "tấn công", vừa được bảo vệ. Có điều là, mỗi cơ quan, mỗi cá nhân đang tìm cách bảo vệ Di sản này chưa kết hợp được với nhau trong một nỗ lực tổng thể chung. Ngay cả người dân địa phương, đa số họ sẵn sàng bảo vệ Di sản thế giới của quê hương với niềm tự hào không giấu giếm, nhưng thiếu một hướng dẫn cụ thể, họ có thể vẫn vô tình hoặc biết nhưng chặc lưỡi cho qua, tiếp tục tác động tiêu cực đến môi trường Vịnh Hạ Long.

 

Phạm Thanh Hương

VietBao.vn
contentlength: 14642
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất