Trung tâm luyện kim lớn nhất cách đây 3.500 năm

15:10 29/03/2005
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Trung tam luyen kim lon nhat cach day 3.500 namMới đây, Sở VH-TT Vĩnh Phúc và trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội đã công bố kết quả khai quật khu di tích Thành Dền thuộc thôn Phú Mỹ, xã Tự Lập, huyện Mê Linh (Vĩnh Phúc). Tại di chỉ, các nhà khảo cổ đã khai quật được hàng trăm hiện vật cổ được xác định xuất hiện từ các thời kỳ Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun. Có nhiều cơ sở để kết luận khu di tích Thành Dền là trung tâm luyện kim lớn nhất miền Bắc nước ta lúc bấy giờ.

 

Khu di tích Thành Dền rộng hơn 24.000m2, xuất hiện trước thế kỷ thứ 3-4 trước Công nguyên. qua 4 lần khai quật, trong diện tích gần 190m2, đã xác định đây là địa điểm quan trọng phát triển nghề luyện kim đồng bản địa trong hệ thống văn hoá tiền Đông Sơn ở phía bắc VN. Các hiện vật tìm thấy gồm công cụ sản xuất, vũ khí, đồ dùng sinh hoạt, đồ trang sức bằng những chất liệu khác nhau. Di vật đặc trưng của đồ đồng là rìu chữ nhật, rìu xoè cân, rìu lưỡi hơi lệch; giáo thân hình lá có họng tra cán; mũi tên cánh én; lưỡi câu có ngạnh. Vết tích còn lại như mảng nồi, lò vẫn còn những xỉ đồng đang chảy, chứng tỏ nghề luyện kim đúc đồng thời đó được thực hiện tại chỗ. Ngoài ra, số lượng khuôn đúc trên 1m2 khai quật ở đây là lớn nhất so với tất cả các địa điểm khác ở miền Bắc nói riêng và cả VN nói chung.

 

Tính theo mật độ và loại hình của các hiện vật theo từng lớp vết đào, dựa trên tổng thể hệ thống di chỉ từ lần khai quật thứ nhất đến nay, chứng tỏ Thành Dền là trung tâm đúc đồng lớn.

 

Các hiện vật còn cho thấy đây là nơi nghề gốm phát triển mạnh, với các loại chất liệu, kiểu dáng và trang trí khác nhau như: tượng, bi, đồ trang sức và các mảng gốm lớn chạm khắc khá tinh vi. Gốm màu trắng mốc, xương gốm dày và cứng, tỉ lệ pha cát khá cao, chế tác bằng bàn xoay, độ nung cao, gốm cứng. Loại di vật thường gặp là bình, nồi, vò, bát, đĩa, đôi khi gặp tượng người, tượng động vật như chim, bò, trâu... Thuật trang trí dùng que nhiều răng để vạch tạo các đường song song uốn sóng, các hình chữ S móc nối nhau, trang trí thành băng ở cổ, ở miệng đồ gốm là đặc trưng nổi bật của gốm thời kỳ này.

 

Qua một số di tích xuất lộ như nền đất nung đỏ hình gần tròn, xung quanh phần đất nung và cả bên ngoài có nhiều mảnh gốm, than tro và nhiều mảnh đồng, xỉ đồng, khi cắt khối đất nung này, chính giữa có viên đá hình trụ khá lớn, đoàn thám sát cho rằng đây có thể là vách của một lò nấu đồng đã bị phá. Đồ đá vẫn giữ vị trí trong tổ hợp công cụ như rìu, đục, bôn, qua, mũi tên, bàn mài... Đồ trang sức bằng đá được chế tác hoàn chỉnh hơn, xuất hiện loại hoa tai 4 mấu hoa tròn núm nhỏ, loại hoa tai khe hở to dày, hạt chuỗi hình "gối quạ"... Đồ xương với các loại hình như mũi tên, lao ngạnh, kim khâu, vòng chuỗi, bùa đeo cổ.

 

Tổng số hiện vật có khoảng 30 đồ đồng, hơn 50 mảnh vàng đá, còn các mảnh gốm hiện tại chưa thống kê. Tại Thành Dền còn phát hiện được khoảng chục tượng trâu bò gà nhỏ xíu sinh động, thể hiện theo mảng khối khá hiện thực, được xem là những tác phẩm nghệ thuật tạo hình sớm nhất đã phát hiện trên đất nước ta, rất đáng mô phỏng làm đồ lưu niệm. Kết quả khai quật lần thứ tư khẳng định thêm kết luận từ những lần khai quật trước là di tích Thành Dền là trung tâm luyện kim màu lớn nhất ở miền Bắc Việt Nam lúc bấy giờ.

 

"Cầu nối" hai giai đoạn văn hoá

 

TS Lâm Thị Mỹ Dung- GĐ Bảo tàng Nhân học (ĐHKHXH và NV Hà Nội), phụ trách nhóm chuyên gia khảo cổ lần thứ 4 - cho biết: "Cả 4 lần khai quật di chỉ Thành Dền, chúng tôi đều có kết luận đồng nhất về mặt địa tầng. Mặc dù ở phía dưới đã có yếu tố của văn hoá Phùng Nguyên và phía trên đã xuất lộ những yếu tố của văn hoá Gò Mun, song nhìn chung tầng văn hoá khá ổn định, thuộc giai đoạn Đồng Đậu phát triển từ sớm đến muộn. Từ đó có thể khẳng định về sự phát triển văn hoá liên tục, trong đó giai đoạn Đồng Đậu là "cầu nối".

 

Văn hoá Đồng Đậu phân bố trên một vùng khá rộng ở trung du và đồng bằng Bắc Bộ (đến nay đã tìm thấy 37 địa điểm). Vùng trung tâm của văn hoá này khá trùng hợp với vùng trung tâm của văn hoá Phùng Nguyên trước đó và văn hoá Gò Mun sau này. đặc trưng cơ bản của văn hoá Đồng Đậu là kỹ thuật luyện kim và chế tác kim loại bắt đầu phát triển mạnh. Về niên đại, đã xác định được tại Thành Dền (9 mẫu), Đồng Đậu (5 mẫu), Vườn Chuối (1 mẫu), Đại Trạch (2 mẫu).

 

Còn nhiều địa điểm khác chưa được xác định như Đông Lâm (Hà Bắc), Đình Tràng (Hà Nội), Đồng Dền (Hà Tây). Di chỉ các văn hoá tiền Đông Sơn ở lưu vực sông Hồng đã cho chúng ta một niên đại khá chắc chắn về thời gian hình thành và kết thúc của nó vào khoảng giữa thiên niên kỷ thứ hai đến đầu thiên niên kỷ thứ nhất trước Công nguyên (cách ngày nay khoảng 3.500 năm đến 3000 năm trước Công nguyên). Kết quả qua các lần khai quật ở di chỉ Thành Dền, chúng ta càng thấy rõ hơn vị trí quan trọng của di chỉ Đồng Đậu trong việc hình thành và phát triển, cái lõi đầu tiên của người Việt cổ, của nền văn minh sông Hồng.   N.H

 

* Khu di tích Thành Dền được phát hiện từ đầu những năm năm 1970, khai quật lần thứ nhất năm 1983, lần 2 năm 1984, lần 3 năm 1996 và lần gần đây nhất vào tháng 2.2005.

 

* TS Hà Văn Phùng (Viện Khảo cổ học VN): "Văn hoá Đồng Đậu mà tiêu biểu là các di chỉ khảo cổ học ở Vĩnh Phúc là văn hoá của người thợ chế tác kim loại điêu luyện và lành nghề, mang phong cách riêng của thời đại mình đang sống. Giai đoạn này quyết định sự tồn vong của một cộng đồng là luyện kim và đúc đồng, bên cạnh nghề chế tác đá truyền thống. Văn minh Đông Sơn - nền tảng của Nhà nước Văn Lang trường tồn cùng luyện kim (đồng, sắt) chính là phát triển bền vững từ văn hoá Đồng Đậu - bước nhảy quan trọng đánh dấu thời kỳ dựng nước".  

 

Theo Lao động

VietBao.vn
contentlength: 8010
Chia sẻ
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Video nổi bật

Cặp song sinh thử qua mặt Face ID trên iPhone X và cái kết?
00:00 / --:--