"Nhà báo bây giờ cần nhìn cái xấu tinh hơn"

12:58 21/06/2007
Bấm ngay
Đăng Ký xem video hay mới nhất

Đâu là điều cần học hỏi từ lớp nhà báo xông pha trong lửa đạn? Nhà báo trẻ liệu có thể nêu được những vấn đề lớn? Cách nào giảm thiểu mâu thuẫn có thể có giữa báo chí và chính quyền?

Trao đổi với nhà báo Đinh Phong, nguyên Chủ tịch Hội nhà báo TP.HCM, nhân ngày báo chí VN 21/6.

Nhận diện đúng sai bây giờ khó hơn

Nha bao bay gio can nhin cai xau tinh hon
Nhà báo Đinh Phong. (Ảnh: Phạm Cường)
Thưa ông, ông từng có 10 năm làm phóng viên chiến trường miền Nam - một quãng đời rất có dấu ấn. Từ những đóng góp của quãng đời đó, ông có tâm niệm gì về nghề báo và có lời khuyên gì đối với thế hệ làm báo trẻ?

Giai đoạn làm phóng viên ở chiến trường miền Nam từ năm 1964-1975, tôi chủ yếu viết nhiều về các trận đánh, quan hệ quân dân. Cái chết kề cận nhưng ranh giới giữa địch và ta khá rõ. Vì vậy, ngòi bút khi đó chủ yếu đòi hỏi sự dũng cảm về tác phong, hoạt động, còn đề tài, cách viết tương đối đơn giản.

Ngày nay, vấn đề lựa chọn đề tài để viết ngày càng đa dạng, phức tạp. Ranh giới không còn nằm giữa đầu mũi súng này với đầu mũi súng kia, cái xấu trộn lẫn trong hàng ngũ của cái tốt. Điều này càng đòi hỏi người phóng viên phải phân tích được tình hình, nhìn thật kỹ, nhận ra kẻ thù, phân biệt rõ đúng sai.

Lớp nhà báo lớn tuổi chúng tôi phải cảm phục những nhà báo trẻ. Trước diễn biến phức tạp của xã hội, trước những vấn đề đa dạng đòi hỏi thông tin nhanh nhạy, nắm bắt được vấn đề, nhiều nhà báo trẻ đã thể hiện được sự nhạy bén, tác phong lao động khẩn trương. Họ xứng đáng với sự trông đợi của lớp già chúng tôi.

Điều đáng nhớ nhất đối với ông trong thời lửa đạn đó là sự dũng cảm, làm việc quên mình. Điều này có còn thiếu đối với lớp nhà báo trẻ hiện nay?

Thế hệ chúng tôi đã thề sẵn sàng xông vào khó khăn, nguy hiểm và có thể hy sinh. Chúng tôi sẵn sàng hiến dâng cuộc đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, không vướng víu tư lợi, không gì có thể ngăn cản bước chân chúng tôi.

Những nhà báo trẻ hiện nay cũng có nhiều người dũng cảm. Dũng cảm bây giờ thường không phải là xông vào chỗ chết, mà xông vào khó khăn, khó khăn không chỉ ở tác nghiệp, mà trong cả sự e dè, thậm chí sự chống lại của những người có trách nhiệm.

Cái chính hiện nay là phát hiện vấn đề nhưng không đi đến nơi, đến chốn. Có nhiều sự ngăn trở lòng dũng cảm, chứ không đơn thuần là sự đe doạ tính mạng như thời chúng tôi. Quyền lợi vật chất ngăn cản nhiều nhà báo dũng cảm đi vào những việc có đối đầu, bởi vì những mối quan hệ này lại đem thu nhập cho nhà báo. Thu nhập bất chính càng hạn chế lòng dũng cảm, dấn thân.

Nhà báo trẻ có thể nêu vấn đề lớn

Mặc khác, trước những vấn đề lớn của đất nước đòi hỏi tính phản biện, một số nhà báo trẻ có phần e ngại nói thẳng, cho rằng để những nhà báo lớn tuổi, có nhiều uy tín, có bề dày nói thì tốt hơn. Ông nghĩ sao về việc này?

Tôi không đồng ý với suy nghĩ đó. Các nhà báo trẻ cũng có thể luận về những vấn đề lớn của đất nước, không nên nghĩ chỉ những nhà báo lớn tuổi mới nói được. Vấn đề là cách đưa vấn đề có phù hợp, có đúng tầm không. Những người lớn tuổi khi đưa ra quan điểm thường cân nhắc, kiểm định kỹ lưỡng. Các nhà báo trẻ có thể nhìn ra xu hướng nhưng không có điều kiện căn nhắc kỹ nên khi nói ra có thể chưa tới.

Đặc điểm của các nhà báo trẻ hiện nay là thao tác nhanh, thông tin nhanh, mạnh dạn đưa ra ánh sáng nhiều vụ tiêu cực, tham nhũng. Thực tế, hầu hết những vụ tiêu cực lớn như Năm Cam, PMU18, cảnh sát nhận hối lộ được phanh phui xuất phát từ phát hiện của báo chí.

Báo chí đã góp phần tích cực vào việc phản biện và làm thay đổi một số chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước. Báo chí tác động được đến nhân dân, đưa ý kiến của nhân dân góp ý vào những chủ trương, chính sách có khi còn vội vàng. Có nhiều chính sách, sau khi báo chí lên tiếng, Nhà nước đã điều chỉnh hoặc tạm ngừng triển khai. Chẳng hạn, quy định đội mũ bảo hiểm; đánh thuế chủ xe ôm, người bán vé số.

Nhiều nhà báo trẻ đã tham gia tích cực vào những vấn đề trên.

"Báo chí sẽ càng được khuyến khích chủ động"

Ông có thể hình dung nền báo chí VN trong bối cảnh hội nhập tương lai?

Trong tương lai, về mặt nội dung, báo chí sẽ càng được khuyến khích chủ động phản ánh các vấn đề xã hội. Việc các phóng viên tiếp cận với các vấn đề của thời đại sẽ ngày càng tốt hơn. Các phóng viên có thể ra nước ngoài nhiều hơn để viết về những thay đổi của thế giới.

Trình độ khoa học - công nghệ của công tác báo chí sẽ ngày càng phát triển. Chúng ta có đủ điều kiện phát triển theo kịp nền báo chí của các nước, trước mắt là khu vực Đông Nam Á, với việc in đẹp, phát hành nhanh, số lượng lớn.

Đặc biệt, các tờ báo điện tử sẽ ngày càng phát triển, để đáp ứng nhu cầu của người đọc trong nước và thế giới. Báo điện tử đang ngày càng khẳng định vai trò trong xã hội thông tin.

"Cần những Tổng biên tập biết xông vào cái khó"

Nếu bây giờ làm Tổng biên tập một tờ báo, ông sẽ yêu cầu gì ở phóng viên và định hướng phát triển của tờ báo ra sao, đặt trong sự so sánh với thời gian ông từng làm lãnh đạo một cơ quan báo chí?

Ngày trước, tôi từng lãnh đạo cơ quan báo chí trong rừng, một tuần chỉ ra một số với 8 trang. Tờ báo đó không dễ nhưng không khó lắm. Nếu làm Tổng biên tập một tờ báo như hiện nay, tôi nghĩ sức mình khó đảm đương được. Tờ báo hiện nay không chỉ nhiều trang, nhiều chế bản, mà còn có nhiều vấn đề. Ngoài ra còn chuyện làm kinh tế của tờ báo. Thế hệ chúng tôi không có nhiều kinh nghiệm về chuyện này.

Vì vậy, Tổng biên tập bây giờ cần là những Tổng biên tập trẻ được đào tạo, biết xông vào cái khó. Thế hệ lớn tuổi chúng tôi tuy vững vàng, nhưng lao vào sự nhanh nhạy, chính xác của thông tin, yêu cầu làm ăn không thua lỗ thì yếu kém hơn.

Nhưng nếu bây giờ làm công tác Tổng biên tập, tôi có hai mong muốn: Huy động lực lượng phóng viên tung đi mọi nơi viết về những vấn đề nóng bỏng của xã hội kể cả việc tốt lẫn chưa tốt, viết thế nào đó để cho nhân dân muốn tìm đọc và bản thân người cầm bút cũng thấy cần viết. Phát huy tối đa sức mạnh của đội ngũ.

Mặt khác, để tránh những sai phạm, anh em dù năng nổ bao nhiêu vẫn phải coi việc viết chính xác là yêu cầu sống còn. Phải sống bằng ngòi bút một cách trong sáng, không được để xã hội tiêu cực xâm lấn mình, khiến những nhiệt tình của tuổi trẻ trở nên vô hiệu.

Theo ông, làm thế nào giảm thiểu quan niệm khác nhau có thể có giữa báo chí và chính quyền, báo chí có thể nói thẳng thắn và chính quyền không bị coi là kìm hãm?

Trước đây, tôi nhiều lần kêu gọi tăng cường đối thoại giữa cơ quan quản lý báo chí và các toà soạn, để tìm ra con đường đúng đắn. Với biện pháp này, ban biên tập và phóng viên hiểu rõ nên hay không nên trong mỗi sự việc.

Khi sự việc được đưa lên báo, Nhà nước cần thông tin toàn diện, trong khi thông tin của nhà báo có thể chưa chính xác, cần được điều chỉnh. Sự điều chỉnh của cơ quan quản lý là cần thiết, để tuân thủ tôn chỉ mục đích của tờ báo, phục vụ cho lợi ích chung.

Người cầm bút luôn nôn nóng đưa ra các vấn đề, có khi gây ra hiệu ứng không tốt về an ninh xã hội. Nhưng lỗi không hoàn toàn thuộc về người cầm bút. Cơ quan quản lý báo chí nhiều khi chưa điều chỉnh, uốn nắn kịp thời.

Chẳng hạn, vừa qua, báo chí đả động đến chuyện in một số tác phẩm cũ không tốt cho hoà giải dân tộc. Dư luận đã bàn tán nhiều, cơ quan quản lý mới lên tiếng. Như vậy, cơ quan quản lý dễ bị hiểu lầm là ngăn cấm.

"Hội nhà báo đã là chỗ dựa cho phóng viên"?

Theo ông, trong điều kiện mới, cần có điều chỉnh gì trong việc thực hiện vai trò của Hội nhà báo với tư cách một hội ngành nghề?

Hội nhà báo tham gia các việc: Xem xét quy định về đạo đức báo chí; giúp cho cơ quan báo chí xem xét tư cách của nhà báo trong tác nghiệp; tổ chức đánh giá, vinh thăng những tác phẩm báo chí tốt; cùng thẩm định những nhà báo được cấp thẻ nhà báo.

Hội nhà báo đã có nhiều cố gắng nhưng tác động của hội đến các hội viên còn kém, chưa làm các hội viên gắn bó với nhau, bởi vì hội chưa đem quyền lợi thiết thực cho họ.

Hội cần tăng cường trách nhiệm bảo vệ các nhà báo trong trường hợp bị kiện cáo, hành hung; giám sát các nhà báo thông qua tác phẩm, hoạt động tác nghiệp. Khi mỗi vụ việc liên quan đến hội viên nổ ra, Ban kiểm tra của hội cần cùng cơ quan chức năng thẩm định những tố cáo của quần chúng, nhanh chóng kiến nghị biện pháp xử lý.

Hiện nay, trước những vụ hành hung phóng viên, hội thường giải quyết chậm. Hội chưa dám dũng cảm đứng ra bảo vệ phóng viên trong trường hợp phóng viên bị xử lý sai. Đại hội Hội nhà báo vừa rồi phê bình: Hội chưa là chỗ dựa cho phóng viên.

Xin cảm ơn ông!

  • Phạm Cường (thực hiện)

Việt Báo
contentlength: 14800

VẤN ĐỀ CHíNH TRị NÓNG NHẤT

Dai hoi Dang XII

Đại hội Đảng XII

Đại hội lần thứ XII là sự kiện trọng đại của Việt Nam được dư luận thế giới hết sức quan tâm